achtergrond


KUNST OP STRAAT

“EEN EXTRA LAAG

IN ONZE BELEVING”

Geen kunst zo toegankelijk als kunst in de publieke ruimte. Je kunt er dag en nacht naar kijken en het kost niets. In je eigen leefomgeving koester je de veiligheid van het bekende, elders geniet je van de charme van het onverwachte. Kunst op Straat verrast, ontroert, amuseert, imponeert, schokt, stelt gerust of verbaast. Je vindt het mooi of lelijk, maar het voegt altijd iets toe. Groningen door de ogen van kunstliefhebbers…

“Ik denk dat bewoners door kunst hun omgeving meer zullen omarmen,” zegt Roel Steenbeek in zijn boek Zonder titel. Als voormalig bestuursvoorzitter van woningcorporatie Ymere investeerde hij, in co-creatie met onder meer het Amsterdams Fonds voor de Kunst, flink in Kunst op Straat. “Door Kunst op Straat voelen bewoners zich meer eigenaar van een wijk,” aldus Steenbeek.
We kennen het gevoel allemaal: het kunstwerk op het pleintje in de wijk waar je wortels liggen, hoef je niet mooi te vinden om eraan gehecht te zijn. Het hoort bij je leefomgeving en daardoor heeft het emotionele waarde. Je eigenaar voelen van kunst heeft alles te maken met betrokkenheid. Toch blijft de visie op kunst in de openbare ruimte een heel persoonlijke. We vroegen een aantal kunstliefhebbers naar hun visie op de Kunst-op-Straatcollectie van Groningen.

BETEKENIS

In de winter zit hij er warmpjes bij, de Man in ligstoel in de Bataviastraat in Groningen. De omwonenden kleden hem aan met muts en sjaal zodra de winter zijn intrede doet. Dat is wel anders geweest toen het bronzen kunstwerk van Hans Mes in 1984 werd geplaatst, in het kader van herinrichtingsplannen in de Indische Buurt. De kunstenaar liet zich inspireren door het leven van kolonialen in Batavia, maar ook door het grote aantal junks dat de buurt bevolkte ten tijde van de renovatie. De uitgeteerde gestalte viel aanvankelijk niet bij alle bewoners in de smaak. Ronald Hünneman, filosoof en docent aan de opleiding Kunst, Cultuur en Media van de Rijksuniversiteit Groningen noemt het interessant als een kunstwerk na enige weerstand door de buurt wordt omarmd. “Kunst hoeft niet mooi te zijn,” vindt hij. “Wel interessant of nog liever: intrigerend. In dit geval groeit er iets, waardoor het beeld van waarde verandert. Het zou goed kunnen dat de buurtbewoners er over honderd jaar weer een heel andere betekenis aan geven. Dat is een boeiend proces.”
Dat proces kun je volgens Anne Reenders, oprichter van Kunst voor Kunstzaken en mede-initiatiefnemer van de website Publiek Gemaakt, ook doelbewust in gang zetten. “Een heel goede manier daarvoor is om met kunstprojecten op de stadsontwikkeling aan te sluiten, zoals met de serie striptekeningen op de bouwschutting van het Groninger Forum. Zo betrek je mensen bij kunst in de openbare ruimte. Heel sterk ook dat de gemeente Groningen dit soort kunstprojecten niet alleen toejuicht, maar ook financieel ondersteunt. Dat is een samenwerking om trots op te zijn.”

“Een verbindende plek waar ik graag ga piesen,” zegt Ronald Hünneman

ONTROERT

Ook Niek Verdonk, van 2004 tot januari 2015 stadsbouwmeester van de gemeente Groningen, is een voorstander van dergelijke samenwerkingen. “Het is een mooi, simpel doel om met kleine, fraaie kunstwerken mensen te ontroeren die nooit in een museum komen. Zoals met het beeld van Jan Wolkers aan Paterswoldseweg (Olga met kat) of met Kind met lam aan de Ubbo Emmiussingel (Fransje Carbasius). Maar het is ook heel goed dat we niet meer letterlijk bij ieder gebouw een kunstwerk hoeven, maar vaker sparen, potjes samenvoegen en de krachten bundelen, zodat we groter kunnen uitpakken, met een hoger schaalniveau.” Als voorbeeld noemt hij het alom geprezen Ultra van Silvia B. bij het Cascadecomplex, dat hij prachtig vindt. Een ander waardevol project is volgens Verdonk het robuuste KAPKAR / CDH-2P2 van Frank Havermans aan de Hoornsedijk in Corpus Den Hoorn. “Het heeft betekenis op wijkniveau, maar ook voor de stad en de passanten. Dat het samen met bewoners tot stand is gekomen, vind ik ook heel aardig, maar in die lijn moeten we niet doorschieten. Kunst mag nooit door de knieën gaan. Kunst hoeft niet door iedereen begrepen te worden. Het heeft zelfs iets fascinerends als niemand het begrijpt.”

Voor Hünneman is die fascinatie zelfs een must. Het Tschumipaviljoen noemt hij ‘prikkelend’ en ook Farsi Largo, de hangende sculptuur van Janet Mullarney op het Waagplein. “Ik zit daar vaak op het terras. En telkens wordt dat werk opnieuw onderdeel van wat ik op dat moment denk. Het is interessant, omdat de interpretatie niet vast ligt.” Ook het openbaar toilet van architect Rem Koolhaas en fotograaf Erwin Olaf aan de Reitemakersrijge vindt Hünneman prachtig. “De plek verbindt, door de functie van het gebouw, doordat beide seksen op dezelfde plek samenkomen. Dat is heel sterk. Zeker omdat het een plek is waar je graag gaat piesen. Als het er schoon is, tenminste.”

GLIMLACH

Onverwachte kunst, daar houdt Wouter Steenhuisen, marketeer bij Marketing Groningen, erg van. “Daar ligt nog wel een kans voor het CBK, om wat meer van die onverwachte kunst in het straatbeeld te brengen. Zoals het gedicht van Werkman, dat zichtbaar wordt zodra de Oosterbrug opengaat. Dat soort kunst tovert een glimlach op je gezicht. Ik vind kunst überhaupt heel belangrijk, het brengt een extra laag aan in hoe we denken, in onze beleving. Daarom is de website staatingroningen.nl zo tof. Pas als je de achtergrond en de aanleiding voor het werk uitlegt, kun je kunst breder toegankelijk maken.”
De filosoof geeft niet om de glimlach. “Kunst die schuurt, waarvan de betekenis niet vastligt, dát is kunst die ertoe doet. Daarmee kan Groningen nog heel wat winst behalen: met dappere, spannende kunst. Zodat we geen provinciestadje worden, maar een klein Berlijn.”

Op www.staatingroningen.nl – een samenwerking tussen het CBK en Platform GRAS – vind je alle info over kunst in de openbare ruimte en architectuur.

Renée Dannis

Jenne Hoekstra

Facebook
Google+
http://kunstenstad.nl/2017/08/01/kunst-op-straat-een-extra-laag-in-onze-beleving">
Twitter
YouTube
Pinterest
LinkedIn
MEER KUNST & STAD

Marthe krijgt bewijs van erkenning

Marthe van de Grift heeft het Hendrik de Vriesstipendium 2018 gewonnen in de categorie beeldende kunst. "Het was ergens superraar. Ik wilde er van tevoren niet te veel op hopen, dus toen mijn naam werd genoemd was ik echt overdonderd. Stond ik daar ineens, met een bos bloemen..."

LEES MEER >

Esme in haar nopjes met prijs

Esmé van den Boom heeft het Hendrik de Vries-stipendium 2018 in de categorie literatuur gewonnen. "Het klinkt misschien arrogant, maar ik heb al de hele tijd het gevoel dat ik met een heel goed plan rondloop, dus ik zou er hoe dan ook mee aan de slag gaan. Dat staat vast. Maar natuurlijk liever mét prijs."

LEES MEER >

Finale stripproject nadert

Vanaf 2012 ‘verstripten’ Groninger striptekenaars de ontwikkelingen rond de Grote Markt op verzoek van het CBK. In een Q&A blikten de makers terug op de stripestafette die de afgelopen zes jaar te zien was rond de bouwlocatie aan de Grote Markt...

LEES MEER >

Vrouwelijk naakt in de kunst

In het CBK vond een prikkelende paneldiscussie plaats over vrouwelijk naakt in de kunst. Aanleiding voor het gesprek was de #metoo-discussie van de afgelopen maanden. De vrouw in de kunst is een subject geworden, niet langer een object...

LEES MEER >

Stipendium wekt Wad Indianen tot leven

Koos Buist heeft het Hendrik de Vriesstipendium 2017 gewonnen in de categorie beeldende kunst. Hij won de prijs voor zijn fantasierijke plannen rond de imaginaire Wad Indianen. Op de vraag of Buist gelukkig is met de kansen die het stipendium hem biedt, reageert hij gedecideerd: "Absoluut. Het is een welkome en aangename verrassing..."

LEES MEER >
Meer Kunst & Stad